Rubriek energie transitie – augustus 2022

Energie transitie wil zeggen dat een samenleving de overgang maakt van een situatie waar de ene energiedrager dominant is naar een situatie waarin een andere energiedrager dominant is. In Nederland hebben we al flink wat van deze overgangen gehad. Niet iedereen weet dat misschien.

Algemeen

In de middeleeuwen gingen we over van hout naar turf. Onze bossen waren voor een groot deel omgekapt om plaats te maken voor landbouw en veeteelt. Het werd te schaars en te duur om wat restte te verstoken. Men moest op zoek naar een alternatief. Nood maakt vindingrijk. Hout dat steeds vaker moest worden geïmporteerd om er huizen en schepen van te bouwen werd te duur om te verstoken. Aan turf was geen gebrek. Hoog en laagveen gebieden waren er in overvloed destijds. Dat was dus een van onze eerste energietransities. Het bleef er niet bij. Turf en windenergie waren de basis van onze gouden eeuw.

Vervolgens raakte aan het begin van de industriële revolutie een belangrijke bron van turf op namelijk het hoogveen. Het grootste deel was afgegraven en de bodem kwam in zicht. Er was wel is waar nog genoeg laagveen. Maar om dat te winnen moest men steeds dieper baggeren en liet zo enorme gaten achter die vrij snel vol liepen. Deze meren kon men dan wel weer droogmalen met windmolens maar er waren grenzen aan de technologie. Opnieuw moest men op zoek naar alternatieven. Nood maakt vindingrijk en deze werden gevonden. Men ging over op stoommachines voor bemaling. Je kunt stoommachines laten draaien op hout(te duur) en zelfs turf(schaars aan het worden). je kon ook steenkool importeren uit andere landen die veel eerder begonnen waren met de industriële revolutie. We waren in Nederland wat aan de late kant. We zijn nu eenmaal wat voorzichtig als het gaat om nieuwerwetse dingen en willen eerst overtuigd worden van het nut en noodzaak van dit soort veranderingen. Maar uiteindelijk gingen we ook in Nederland over op de industriële revolutie en haalden onze achterstand vrij vlot in. We gingen massaal over van turf naar steenkool die we spoedig ook zelf gingen winnen in Limburg. Niet dat er geen mensen meer waren die nog op hout of turf stookten. Daarvan waren en zijn er nog genoeg. Het is geen totale overgang. Slechts een overgang van de ene bron die dominant is naar de andere bron die dit wordt. Het gaat om de dominantie.

Energie transities komen niet altijd voort uit gebrek aan de dominante energiedrager. Het Stenen Tijdperk kwam ook niet tot een einde door gebrek aan stenen. Er dienden zich alternatieven aan zoals brons, ijzer en later staal en toen kwamen de kunststoffen. Ook het vinden van een alternatief kan een energietransitie veroorzaken. In het begin van de vijftiger jaren ontdekte men een megagroot aardgasveld in Groningen. In die tijd dachten de verantwoordelijken dat we wel heel snel over zouden gaan op kernenergie. Men vroeg zich af of het wel loonde om het gas nog uit de grond te halen. Men besloot uiteindelijk om het wel te doen een het was een goed idee. Ook al zal niet iedereen dat vinden. Er zullen altijd mensen overblijven voor wie al dat gedoe niet hoeft. Al dat veranderen alleen maar omdat het kan. Wat was er verkeerd aan het gebruik van steenkool. Het is echter een illusie om te denken dat je alleen maar een overgang kunt maken nadat iedereen zonder enige vorm van voorbehoud het eens is met het besluit van regering en parlement om massaal over te gaan naar aardgas. Men deed het gewoon. En weer kregen we een overgang van. Deze keer van steenkool dat dominant was naar aardgas die deze rol overnam. Niet dat nu meteen alles op aardgas overging. Auto’s reden niet op aardgas. Het kan wel maar is niet gebruikelijk. Auto’s bleven rijden op lpg, benzine en diesel. Er bleven mensen over die gewoon vasthielden aan houtkacheltjes en de winning van turf kwam ook niet volledig tot stilstand. Ook blijven er nog genoeg toepassingen over waar het juist makkelijker is om vast te houden aan steenkool. Denk bijvoorbeeld aan hoogovens. Overgangen zijn nu eenmaal zelden volledig. Nu staan we niet aan het begin van een nieuwe overgang. We staan er al midden in. Het is de overgang van een situatie waar energiedragers hoofdzakelijk fossiel zijn. Dus brandstoffen zoals steenkool, aardolie en aardgas naar een situatie van duurzame bronnen van energie zoals waterstof, windenergie, zonne-energie, biomassa en misschien ook wel kernenergie dat gaan worden. Door de plotselinge en overvloedige beschikbaarheid van aardgas kwam het er niet van om massaal de overgang naar kernenergie te maken. Dit gaat niet van de ene dag op de anderen en ook niet omdat er actievoerders en milieuclubs zijn die dit graag al dan niet willen. Hun rol wordt grotesk overschat maar je kunt ze mooi als zondebokken gebruiken. Ook onze tijd schijnt nu eenmaal niet zonder te kunnen. Maar de transitie volstrekt zich en laat zich eenmaal begonnen nauwelijks nog tegen houden. Duurzame energie is allang niet meer alternatief gedoe van hobbyisten. Het is big business en die is goed georganiseerd en heeft lobbyisten overal. Je houdt het niet tegen en waarom zou je dit ook willen?

Ik zelf heb inmiddels een handjevol zonnepanelen op dak en die werken heel goed. Met de stroom die ze in de zomer opwekken kan ik het hele jaar mee rondkomen. Het loont, het werkt en dat is waar het omdraait. Of of de stroom uit de panelen nu links of rechts is kan ik me niet druk om maken. Stroom is stroom, bier is bier en schnaps is schnaps. Ze zijn ook keurig uit zicht. Niemand die er last van kan hebben. Het is voortuitgang of je het nu leuk vindt of niet. Je houdt het niet tegen.

Een serie links uit de Nederlandstalige mainstream online nieuws sites die ik de afgelopen maanden heb verzamelt om met u te delen. Er staat van alles en nog wat bij. Doe er uw voordeel mee;

De prijs van energie

het zal niemand ontgaan zijn dat energie de afgelopen maanden heel duur is geworden. Er is een link naar de oorlog in Oekraïne. Plus tal van andere oorzaken. Maar je kunt er niet omheen. Hoe te besparen op de energierekening?

‘Nederland onderschat de enorme klap die er aan komt van de energiecrisis’

Energieprijs: ‘We gaan af op een totale systeemcrisis’

Donkerste scenario een feit: steeds meer Nederlanders in wurggreep van hoge energierekening

Energie Beheer Nederland: vooral zorgen om betaalbaarheid energie

Incassobureau: betalingsachterstand op energierekening stijgt hard

Variabele contracten worden steeds vaker (maandelijks) aangepast

Ook de open haard stoken wordt peperduur

Alle alternatieven voor Russisch gas onder druk door droogte en warmte

Energie-experts: ‘Gronings gas echt beste optie’

Meer gas in Noordzee dan gedacht: boren maar?

Vanaf 1 maart nieuw energielabel voor huishoudtoestellen: “Consument beter informeren, producent meer stimuleren”

BENG-eisen en nieuwe energielabels: wat betekent dat voor de consument?

De zuinigste koelkast van gisteren scoort vandaag een F

Woningcorporaties gaan niet sneller verduurzamen nu gasprijzen stijgen

Miljoenen huishoudens krijgen gratis geld: wel compensatie, geen hogere energierekening

Zoals economen al sinds het begin der tijden beweren en zullen blijven beweren, er bestaat niet zoiets als gratis. Het is belastinggeld en dat wordt rondgepompt. Politici zijn hier dol op. Dat is gewoon zo. Ze kunnen dit niet laten. Links doet dit net zo graag als rechts. Ze hebben alleen andere stokpaardjes die ze willen berijden.

Duizenden mensen laten energietoeslag van 800 euro liggen

Helft energietoeslag nog niet uitgekeerd in vier grote steden

Energiebedrijven bezorgd over klanten met een te laag maandbedrag

DNB: steun voor bedrijven vanwege energiecrisis niet nodig

Miljoenen om bedrijven aan energiebesparingsplicht te houden

Jetten zet groene subsidie stop wegens malafide adviseurs

Rutte zegt woedende Kamer 500 euro toe voor koopkrachtreparatie laagste inkomens

Is er dan alleen maar slecht nieuws. Nee hoor

Houtkachels enorm populair: ‘Volgend jaar ben je de eerste’

Eerste subsidievrije windpark op zee levert voor het eerst stroom

Shell begint komende zomer met Europese productie van groene waterstof

Te veel zon? Fabriek casht op overschot groene stroom

Hoeveel ruimte is nodig om de hele wereld van zonne-energie te voorzien?

2022, nu al een grand cru-jaar voor hernieuwbare energie: nog nooit zoveel zonne-energie als vorige maand

Energieagentschap verwacht geen acuut olietekort door oorlog in Oekraïne

Boorplatforms schroeven winning op: miljarden kuub gas extra uit Nederlandse bodem

Na Duitsland laat ook Nederland kolencentrales harder draaien om eventuele gastekorten op te vangen

Grootste Duitse kerncentrale blijft mogelijk langer open

Het gaat niet altijd even soepel

Meer cv-ketels verkocht, alternatieven winnen maar moeizaam terrein

Heeft het wel nut om ‘s avonds de verwarming uit te zetten?

Dit zijn de grootste energieslurpers in huis

Koken met microgolf en maximaal 100 km/u rijden: zo wil overheid dat we energie besparen, maar hoe zinvol is dat?

Run op subsidies voor isolatie, warmtepompen en zonneboilers

37 miljoen Japanners moeten lichten doven om elektriciteit te besparen

Volt: snel noodplan energiebesparing, geen komkommers uit de kas

Vier grote steden blij met verplichte warmtepomp, plaatsen wel kanttekeningen

Gas- en kerncentrales lobbyen voor groene subsidies van Europa

Nachtelijk daltarief voor stroom wordt steeds onlogischer door zonne-energie

Zonnepanelen vallen uit door overvol energienet: ‘Wordt nog erger’

Fouten ontdekt in energienota’s bij teruglevering zonnepanelen

Olie en gasbedrijven en overheden hebben er voordeel mee. Ze verdienen geld als water. De last van de een is een lust voor de ander.

Oliereus Saudi Aramco noteert winst van 110 miljard dollar

Oliemaatschappij Aramco verdringt Apple als waardevolste bedrijf

“Recordwinsten zijn immoreel”: Oliereuzen boekten 56 miljard dollar winst in 3 maanden tijd, maar oogsten ook kritiek

Oproep: megawinsten Noors olie en gas moeten worden gedeeld

VN-baas roept landen op om olie- en gasbedrijven aan te pakken: “Excessieve winsten zijn immoreel”

Jetten: kabinet kan energiebedrijf desnoods steunen

Jetten: energie besparen blijft de crux in aanloop naar de winter

Ons net raakt verstopt

Mijn plaatselijke super kan wel 400 zonnepanelen plaatsen en wil dit ook graag maar helaas zit het net vol. Dit probleem moet eerst worden aangepakt dan pas kun je verder. Dit probleem doet zich steeds vaker voor.

Netbeheerder Enexis verwacht knelpunten op elektriciteitsnet

TenneT schroeft investeringen in stroomnet verder op

Liander pompt miljarden euro’s in uitbreiding van het stroomnet

Netbeheerder Fluvius wil 4 miljard om ons elektriciteitsnet aan te passen aan meer elektrische auto’s en warmtepompen

Miljardeninvesteringen nodig in elektriciteitsnet voor klimaatdoelen Parijs

Klimaatdoel nóg lastiger dan gedacht: elektriciteitsprobleem haast onoplosbaar

Tennet kan het overschot aan groene stroom niet aan: burgers en bedrijven zijn de pineut

Overbelast elektriciteitsnet zorgt voor problemen: ‘Vergunningen moeten sneller’

Overbelast stroomnet raakt bedrijven en woningbouw

Brabant en Limburg: stop op hoogspanningsnet ‘onacceptabel’

Coördinator moet problemen overbelast net Brabant en Limburg vlot trekken

Netbeheerder Enexis kan deel slimme energiemeters al maanden niet uitlezen

Problemen dreigen voor grote stroombedrijven: kabinet overweegt miljardeninjectie

ACM wil dat laadpaal of zonnepaneel straks binnen twaalf weken aangesloten is

‘Energienota omhoog door miljardeninvestering netbeheerders’

Iemand zal de regie moeten nemen. Er zullen ongetwijfeld mensen zijn die zeggen dat Rutte dat moet doen maar ervaringen in het recente verleden laten zien dat Rutte geen regisseur is. Hij is de volmaakte voorzitter van de ministerraad en dat is wat tradities en grondwet voorschrijven in Nederland. Maar we hebben wel degelijk een regisseur nodig. Vanuit de bestuurskunde is een heel handig instrumentarium ontwikkeld waarmee je het beleidsveld in beeld kunt brengen. Met behulp daarvan krijg je een veel beter beeld waar je dient in te grijpen om de toch al plaatsvindende energietransitie beter en soepeler te laten plaatsvinden. Het gaat daarbij letterlijk om het beeld. Teksten schrijven is niet zo moeilijk maar het gaat om inzicht.

Over Raymond Horstman

Onderzoeker, analist, schrijver. Havo B-pakket, HBO analytische chemie en propedeuse Bestuurskunde aan de Universiteit van Twente. Een brede belangstelling in algemene zaken en een bijzondere interesse in klimaatstudies. Mijn woonplaats wordt door een bekend schrijver die er gewoond heeft omschreven als het "onliefelijk stadje E.". Een bekend dichter had het over het einde van de spoorlijn. Het is een fijne stad om in te wonen. Kort samengevat: E. heeft het!
Dit bericht werd geplaatst in energie transitie, europa, Rubriek en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Rubriek energie transitie – augustus 2022

  1. Karel zegt:

    mooi geschreven over de overgangen van de ene brandstof naar de andere
    ik fietste gisteren nog door een mooi laagveen gebied , alwaar met nu het trilveen aan het herstellen is

    Geliked door 1 persoon

  2. meninggever zegt:

    Simpelheid troef en verhalen uit het verleden benutten om de toekomst te helpen duiden lijkt een leuke soort van wetenschap. Feit is dat in vroeger tijden landen en volken hun energie het liefst haalden uit eigen bronnen. Stoom werd niet voor niets in Engeland zo’n grote aandrijfbron van het verkeer. Men barstte van de kolenmijnen en daar werd keihard gewerkt door bijna uitgebuite arbeiders om de stromen kolen op gang te houden. In ons land hadden we turf, en rara wie dat spul naar boven haalden? Slavenarbeid wil men bij links nog wel eens in Suriname zoeken maar ook onze veengebieden leefden mensen in van afval en leem gemaakte hutten. Daarnaast sla je toch echt over dat we hier eerst op stadsgas kookten, een bijproduct van kolengestookte gasfabrieken. Gevaarlijker dan het latere aardgas. Waarop je wel degelijk kunt rijden in je auto. Met name de VW-Groep heeft een hele reeks auto’s uitgebracht die op dat spul kunnen rijden en daarna tot de schoonste vervoermiddelen op de weg werden gerekend. Opvallend ook, zowel turf, steenkool, gas en zo meer zijn allemaal overblijfselen van plantengroei uit het (verre) verleden. Dus die transities zijn allemaal plantaardig geweest…Niks mis mee. En dan is er nog zoiets als de wet van de grote getallen. We rijden momenteel in 9 miljoen voertuigen. (Nederland) 250.000 daarvan rijden op stroom. En kleine minderheid dus. Net zo klein als die lieden die nu nog op hout en kolen stoken. In Duitsland zie je nog ongunstiger cijfers. Het waarom zit hem in het ongemak. Een EV komt pakweg 400km ver, een vergelijkbare auto op diesel 1000+km’s. In D zijn de afstanden groter. Dus is een EV een rampenplan. Daarbij, even geschiedkundig, waren er een eeuw geleden ook al elektrische auto’s te koop. Het nadeel? Zwaar en beperkte actieradius. En ziet….anno 2022 is het nog niet veel verder. Kortom, progressief denken is niet altijd praktisch denken. Technisch wil ik de discussie nog wel aan over al die transities. En o ja, vorige week nog in Duitsland te gast geweest. Benzine gaat daar voor 50 cent de liter goedkoper de tank in. Men heeft daar besloten dat bruinkool en stookolie vervangen worden door aardgas, mocht dat te weinig beschikbaar zijn, houdt men de kerncentrales gewoon langer open. Want je moet toch iets. Terug naar de tijden van landarbeiders in hutjes zonder enige vorm van comfort of welvaart lijkt mij (en 90% van de normaal denkende mensheid) een rampenscenario…

    Geliked door 1 persoon

    • @Meninggever,
      Niet iedereen deelt je mening. Maarten van Rossum heeft pas een boek uitgebracht waarin hij betoogd dat het helemaal niet zo vanzelfsprekend is dat de stoommachine in England werd uitgevonden. het had veel meer voor de hand gelegen dat het in China was uitgevonden. Massa’s dingen werden eerst in China uitgevonden en toen pas via via kwamen deze uitvindingen eeuwen later uiteindelijk in Europa terecht. Ik heb het boek nog niet gelezen maar er staan interessante stukjes op het internet waarin aandacht is voor dit boek en de daarin uitgewerkte gedachtegang.
      Het is een globaal overzicht dat ik geef van dominante vormen van energiedragers. Gasverlichting was maar een heel korte episode ook in Nederland. men ging al vroeg over op elektrische verlichting. Dat is veel veiliger dan stadsgas. Een heel gevaarlijk goedje namelijk reukloos.
      Dankzij Elon Musk zijn elektrische auto’s opeens een stuk aantrekkelijker geworden. De Tesla ziet er tenminste uit als een echte auto en niet als een invalidenkarretje. Dus het aantal elektrische auto’s zal aanzienlijk gaan toenemen. We leven dan wel in een heel dichtbevolkt land maar het is nog altijd wel een schatrijk land. Gelukkig maar

      Like

      • meninggever zegt:

        Je valt weer in een kuil van aannames. Daarnaast is voor mij Maarten van Rossum bepaald geen aanbeveling waar het gaat om feitenkennis. Hij is vooral politiek ingesteld en links. Dat zegt niet dat hij weet waar hij het over heeft. Kan hem elke dag betrappen op fouten in zijn door derden opgehemelde kennis. Dus, juist in Engeland werd stoom een belangrijk onderdeel van de modernisering van de samenleving. Schepen, landbouwmachines, trucks, treinen, alles werd er door aangedreven. Omdat men de kolen had om die stoom op te wekken en de uitvinders die de machines maakten. De efficiency va n de Britse samenleving was op enig moment ook een onderdeel van de reclamecampagnes rond Made in Britain als zijnde goed spul. O, o wat veranderde dat toen men de slag miste naar nog veel efficientere manieren van produceren. Gemeentelijk gas was niet voor de verlichting van belang, we kookten er vroeger ook op. Zelf meegemaakt en in de grote steden heel belangrijk. De omschakeling naar het veel hoogwaardiger aardgas (schoon, warm, comfort) was wennen maar eenmaal ingevoerd een verademing. Stadsverlichting was in onze steden al heel lang elektrisch geregeld hoor… En dan die elektrische auto’s. Je kent duidelijk de geschiedenis niet. Ik raad je aan om eens te kijken in het prachtige Louwman museum bij Wassenaar. Daar staan Maxwell’s en Detroit Motor Company wagens met elektrische aandrijving die honderd jaar oud ogen als Cadillacs van toen of Ford’s. Daarna zijn er diverse pogingen gedaan om echte EV’s te testen. BMW, Mercedes, Toyota, Skoda, VW, allemaal druk geweest met dat soort aandrijvingen in normale wagens. Maar steeds weer was actieradius en het zware gewicht van de accu’s het euvel. Net als nu. Ik zou me nog eens wat inlezen hoor, je raakt mijn kennis en ervaring op dit gebied en dat is wellicht niet zo handig als je een statement wilt maken…:)

        Geliked door 1 persoon

  3. Een uitstapje naar Wassenaar en omgeving klinkt best wel aardig. Nu de hitte voorbij is en we weer wat kunnen doen is het de moeite waard. Dat museum ziet er op de website van hun best welaardig uit. Bedankt voor de tip.

    Like

  4. meninggever zegt:

    Graag gedaan. En kijk dan echt even bij die 100 jaar oude elektrische auto’s….het zal je verbazen…Veel plezier daar…

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.